ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ

Κτηνωδία

Ένα κλειστό στρατιωτικό αυτοκίνητο περνάει μέσα από τα Τρίκαλα μεταφέροντας σιδηροδέσμιους άνδρες του ΕΛΑΣ. Ανάμεσά τους είναι οι Θεσσαλοί καπετάνιοι Κόζακας και Μπουκουβάλας σακατεμένοι από το ξύλο και τα βασανιστήρια.

Στον δρόμο επικρατεί μια αναστάτωση, ακούγονται φωνές, φασαρία και νταούλια να χτυπάνε, κάτι συμβαίνει. Το μυαλό των δεσμιων ελασιτών πάει με ελπίδα στον Άρη που ξέρουνε πως γυρνάει σε εκείνα τα βουνά.

Ο Κόζακας σκύβει λίγο και όπως έιναι δεμένος χέρι χέρι με τον Μπουκουβάλα του ψιθυρίζει:

– Λες να’ναι ‘τος εδώ;

Εκεί είναι.

Στην πλατεία Ρήγα Φεραίου των Τρικάλων , οι οπλισμένοι φρουροί κατεβαίνουν από το αυτοκίνητο και σε λίγο καλούν με φωνές τους αλυσοδεμένους ελασίτες να αντικρίσουν το αποτρόπαιο θέαμα. Στο ίδιο σημείο που η εαμική ηγεσία πριν λίγους μήνες είχε αναγγείλει στο παγωμένο πλήθος τη Συμφωνία της Βάρκιζας, κρέμονται απο έναν στύλο τα κεφάλια του Άρη και του Τζαβέλα. (1)

Την κτηνωδία χρεώνονται απευθείας η κυβέρνηση και κυρίως ο καθ΄ύλην αρμόδιος υπουργός Εσωτερικών Κων. Τσάτσος, οι οποίοι έδωσαν την άδεια γι΄αυτή την αποκρουστική έκθεση κεφαλών.

Η πρώτη έκθεση της ΔΣ Λαρίσης που έφτασε στην Αθήνα έδινε το περίγραμμα του δράματος:

ο Φανοστάτης...

“Την 15-6-45 υπήρχεν η πληροφορία ότι ο Άρης ευρίσκεται εις θέσιν Φαγγο. Αμέσως η Διμοιρία Μουρελατου ετέθη εις καταδίωξιν και ούτω επετεύχθη η κύκλωσις της συμμορίας όπου έλαβες χώρα συμπλοκή διαρκέσασα επί δίωρον με αποτέλεσμα την διάλυσιν της συμμορίας και τον φόνον 6 μεταξύ των οποίων και ο Άρης Βελουχιωτης και Τζαβέλας και την αιχμαλωσίαν 8 μεταξύ των οποίων ο καπετάνιος Δράκος. Επίσης την επαύριον συνελήφθησαν έτεροι δύο μεταξύ των οποίων και η ερωμένη του Άρη. Επίσης εις ερρίφθη εις Αχελώον και επνίγη.

Αι κεφαλαί του Άρη και Τζαβέλα απεκόπησαν και μεταφέρθησαν εις Τρίκαλα, όπου εξετέθησαν εις κοινήν θέαν εις την πλατείαν της πόλεως”. (2)

Η Ελλάδα θα πληροφορηθεί τον θάνατο του Άρη το πρωινό της 16ης Ιουνίου, ο ραδιοφωνικός σταθμός διέκοψε το πρόγραμμά του για να μεταδώσει πανηγυρικά ανακοίνωση του υπουργείου Ασφαλείας:

“Πληροφορίαι εκ Τρικάλων, μόλις ληφθείσαι, αναφέρουν ότι εφονεύθη κατόπιν συμπλοκής  υπό δυνάμεων Εθνοφυλακής, ο αρχισυμμορίτης καπετάνιος του προδοτικού ΕΛΑΣ, Άρης Βελουχιώτης. Η κεφαλή του, ως επίσης και του αιμοσταγούς συντρόφου του Τζαβέλα θα εκτεθούν εις κοινήν θέα”.

Πολλοί το ακούνε, λίγοι το πιστεύουν.

Ο Άρης δεν πεθαίνει.

Διαπόμπευση

Την ίδια μέρα, στις 16 Ιουνίου, ο Ριζοσπάστης δημοσιεύει την επίσημη διαγραφή του Άρη, συνοδευμένη από ανεπίτρεπτους χαρακτηρισμούς:

Ριζοσπάστης 16-6-1945

“ Η προδοσία του Βελουχιώτη

Το ΠΓ ενέκρινε τη δημοσίευση στο Ριζοσπάστη της απόφασης της 11ης Ολομελειας της ΚΕ για τον Άρη Βελουχιώτη (Θανάση Κλάρα ή Μιζέρια)

Ο Κλάρας αφού μια φορά πρόδωσε και αποκύρηξε το ΚΚΕ γιατί λύγισε μπροστά στην τρομοκρατία του Μανιαδάκη, ξαναζήτησε στον καιρό του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα να εξαγοράσει με το αίμα του την προδοσία του εκείνη που αναγνώρισε και καταδίκασε. Το ΚΚΕ του έδωσε την δυνατότητα αυτή. Σήμερα όμως σε μια δύσκολη και κρίσιμη στιγμή, απο δειλία και φόβο, παρά τις υποσχέσεις και τη συμφωνία που στα λόγια έδειξε, απειθαρχεί πάλι, ξαναπροδίνει το ΚΚΕ με την τυχοδιωκτική και ύποπτη δράση του που μονάχα τον εχθρό ωφελεί.

Στο ΚΚΕ δεν έχει κανένας θέση, οσοδήποτε ψηλά κι αν στέκει και οσοδήποτε μεγάλος κι αν είναι, όταν οι πράξεις του δεν συμβιβάζονται με το κοινό συμφέρον και όταν παραβιάζεται η δημοκρατική εσωκομματική πειθαρχία”. (3)

Το ΚΚΕ έχει εισέλθει στην δεύτερη εποχή παντοδυναμίας Ζαχαριάδη.

Ουδείς από τα στελέχη του κόμματος έχει το σθένος να υπερασπιστεί τον αυτόχειρα της Μεσούντας, η επιβολή του Γενικού Γραμματέα είναι απόλυτη. Πολλά χρόνια αργότερα, ο μοιραίος Παρτσαλίδης, μέλος τότε του ΠΓ, θα κάνει για ένα ακόμα ολίσθημα την αυτοκριτική του: “Μόνο η κατάσταση ενός είδους αλλοτρίωσης των στελεχών και μελών του κόμματος, εξηγεί πως ανέχτηκαν τους χαρακτηρισμούς εκείνους σε βάρος του Καπετάνιου του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ”. (4)

Αν και η κυβέρνηση και η ηγεσία του ΚΚΕ τον εξόντωσαν και τον διαπόμπεύουν μετά θάνατον, ο λαός θρηνεί τον θρυλικό αρχηγό.

Οι ανταποκρίσεις των δημοσιογράφων από την ύπαιθρο είναι συνταρακτικές: “Είδα με τα μάτια μου ανθρώπους να κλαίνε για τον Άρη. Είδα φωτογραφίες του βαλμένες στα εικονίσματα. Άκουσα γυναίκες και γριούλες να καταριούνται τους φονείς του και να τον αποκαλούν Άγιο. Άκουσα πολλούς να ελπίζουνε ότι ο Άρης δεν πέθανε”.(5)

Από τις εφημερίδες της εποχής , μόνο η εαμική Ελεύθερη Ελλάδα εξεγείρεται:

“Το κεφάλι του Άρη δεν είναι για να στέκει κρεμασμένο στο φανοστάτη των Τρικάλων σαν κεφάλι ληστή.

Να το κατεβάσουν αμέσως. Και να το μεταφέρουν στον Γοργοπόταμο. Και εκεί που ο Άρης δόξασε την Ελλάδα, χέρια ευλαβικά να το ενταφιάσουν με μια σεμνή τελετή.(…)

Σταματήστε το αίσχος”.

Ούτε οι ελασίτες υποτάσσονται σε άνωθεν εντολές.

“Με τον θάνατο του Άρη σημειώνεται η πρώτη σιωπηρή αποδοκιμασία του Ζαχαριάδη κι ας είναι πανίσχυρος ο νεοφερμένος αρχηγός του ΚΚΕ.

Στις φυλακές όπου βρίσκονται χιλιάδες και χιλιάδες αγωνιστών του ΕΛΑΣ αυτόν τον καιρό, χιλιάδες αναρτημένες φωτογραφίες από εφημερίδες και άλλες πολλές ακόμη, δείχνουν τα αισθήματα των συμπολεμιστών του για τον ”αποκυρηχθέντα” , που τίποτα δεν μπορεί να κλονίσει τους θρύλους γι’ αυτόν”. (6)

Τα στελέχη του Κόμματος που βρίσκονται στις φυλακές τα χάνουν. Οι σκληροτράχηλοι μπαρουτοκαπνισμένοι ελασίτες αποσύρονταν στις “πιο απόμερες γωνιές του κτηρίου και έκλαιγαν σαν μικρά παιδιά”. (7)

Το ίδιο θα επαναληφθεί και αλλού, όπως καταθέτει ο Μάρκος Αυγέρης: “Βρισκόμουν σε μια συνεδρίαση της ΕΠΟΝ. Όταν άρχισαν ν΄ακούγονται οι αποδοκιμασίες και οι βρισιές για τον Άρη Βελουχιώτη, οι χυδαίοι χαρακτηρισμοί εναντίον του από το Ζαχαριάδη, ήταν συγκλονιστική η εντύπωση στους νέους, έμειναν εμβρόντητοι για μία στιγμή και σε λίγο ξέσπασε ένας θρήνος ανάμεσά τους, γοερός και με λυγμούς κι άρχισαν ορμητικά να σηκώνονται και να φεύγουν ο ένας μετά τον άλλο, γιατί ντρέπονταν για τα ίδια τους τα κλάματα”. (8)

Όμως εκείνες της πρώτες μέρες κανείς δεν ξέρει ακόμα τι ακριβώς συνέβη στη χαράδρα της Μεσούντας.

Οι ανταποκρίσεις των εφημερίδων από τον τόπο του δράματος είναι γεμάτες ανακρίβειες και οι φήμες πολλές και αντικρουόμενες. Μόνο όταν συλληφθούν κάποιοι τελευταίοι ελασίτες που ήταν μαζί με τον Άρη, αρχίζει κάπως να ξεκαθαρίζει η αλήθεια.

Λύτρωση

Μετά την ενέδρα στο Χοιρόλακκο, τα μεσάνυχτα της 13ης προς τη 14η Ιουνίου, η καταδίωξη του αρχηγού είχε φτάσει σε νεκρό σημείο.

Οι διώκτες του τον είχαν χάσει.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες τους, οι περισσότεροι αντάρτες (ομάδες Λευτερή και Πελοπίδα), είχαν διαφύγει από την ενέδρα και πέρασαν προς Καταβόθρα, Βελανιδιά, Αυλάκι. Ο Άρης με την ομάδα του δεν ήταν μαζί τους. Τα ίχνη του είχαν χαθεί, κανείς δεν ήξερε που βρίσκεται. Αν ξέφυγε προς τη Ρούμελη, όπως υπέθεταν, ο υπολοχαγός Μουρελάτος δήλωσε ότι η αποστολή του έληξε και έπρεπε να επιστρέψει στη βάση του, άλλοι θα τον κατεδίωκαν εκεί.

Όμως ο τόπος που είχε κρυφτεί ο Άρης ήταν γεμάτος βοσκούς και σκηνίτες, αδύνατος να τους διαφύγει η παρουσία του.

Φάγγος, Μεσούντα

Το πρωινό της επόμενη ημέρας, 15 Ιουνίου, στις ηπειρωτικές ομάδες του Βόιδαρου, που ήσαν από την πάνω μεριά του Φάγγου, παρουσιάστηκε ο ένας μετά τον άλλον , οι Σταύρος Γαλαζούλας, Βελισσάρης Μπαλατσούκας, Αντρέας Μπαρκονίκος και Αντώνης Καλόγηρος, για να του υποδείξουν την ακριβή θέση που βρισκόταν ο αρχηγός του ΕΛΑΣ. (9)

Ο Βόιδαρος δυσκολεύτηκε αρχικά να πιστέψει πως ο έμπειρος αρχιαντάρτης θα κλεινόταν εκεί που, αν τον ενόπιζαν, δεν θα μπορούσε να διαφύγει. Όμως οι πληροφοριοδότες του επέμεναν, ήξεραν ακόμα και το καραούλι του Δράκου που είχε στήσει στην κορυφή του αντερείσματος.

Ο Βόιδαρος δεν χάνει την ευκαιρία.

Έστειλε στη θέση που του υπέδειξαν οι πληροφοριοδότες το μισό τμήμα του, περίπου 40 πρώην εδεσίτες και Εθνοφύλακες του 266 ΤΕ , που επισήμως τελούσαν “εν αδεία”, με επικεφαλής τον επιλοχία της Εθνοφυλακής και πρώην εδεσίτη Νίκο Κοίλια και τους Ευάγγελο Μαρέτη και Λάμπρο Κουρκούτα.

Παράλληλα ειδοποίησε στο Μυρόφυλλο τις θεσαλλικές ομάδες, περί τους 120 ένοπλους, με τους Κωσαντέλλο, Μόκκα, Σταθαίους και Χασιώτες. Οι ίδιες πληροφορίες είχαν μόλις φτάσει και σε αυτούς από άλλον δρόμο, από τους ανθρώπους που έστειλε ο Άρης για να τον συνδέσουν με τους εαμίτες αδελφούς Τσουμάνη ή τους Πελοπίδα και Λευτέρη. Οι αγγελιοφόροι του αρχηγού, για να τα έχουν καλά με όλους ειδοποίησαν και τους Τσουμάνηδες και τους “Αρειανούς” και τους παρακρατικούς.

Πρώτοι έφτασαν στον Φάγγο οι ένοπλοι του Βόιδαρου, και δύο πιο τολμηροί σκαρφαλώνοντας αθόρυβα από έναν απότομο όχθο βγήκαν πίσω από τον βαρήκοο Δράκο και τον αιφνιδίασαν:

– Μη σαλέψεις! Τον διέταξαν.

Όσο στέκονται τα αγρίμια ασάλευτα στις διαταγές άλλο τόσο στάθηκε και ο γέρο – κλέφτης , πέταξε τα όπλα, κιάλια και ότι άλλο βαστούσε και ρίχτηκε τυφλά σε ένα νεροφάγωμα προς τη μεριά της Μεσούντας, Οι σφαίρες τον κυνήγησαν πίσω του, αλλά δεν τον βρήκαν. Έτρεξε σαν παλαβός και κρύφτηκε στο σπίτι του κουμπάρου του Γιαννακούλια Τζουβάρα, έξω από τη Μεσούντα, το ίδιο απόγευμα προδόθηκε και πιάστηκε από ένοπλους του Βόιδαρου.

Οι παρακρατικοί που κατέλαβαν το παρατηρητήριο του Δράκου είδαν πιο χαμηλά τους άνδρες του Άρη και άρχισαν να τους βάλλουν με τα αυτόματα, αλλά δεν τόλμησαν να προχωρήσουν. Σε λίγο έφτασε το υπόλοιπο τμήμα με τον Βόιδαρο και σχεδόν ταυτόχρονα ακούστηκαν πυρά από την κάτω μεριά, όπου είχαν πιάσει θέσεις οι θεσσαλικές ομάδες.

Η παγίδα είχε κλείσει.

Αλλά οι διώκτες του αρχηγού δεν τόλμησαν να προχωρήσουν εναντίον του, και μόνο η σκέψη ότι απέναντί τους έχουν τον Άρη τους γέμιζε δέος. Αντί να διενεργήσουν επίθεση , προτίμησαν να πιάσουν θέσεις στα περάσματα και να θερίζουν στα τυφλά τη χαράδρα με οπλοπολυβόλα και αυτόματα.

Αυτή η τακτική έδινε αρκετά περιθώρια διαφυγής στους εγκλωβισμένους. Ο Άρης μπορούσε να σωθεί αν ήθελε, όπως σώθηκαν οι αντάρτες του περνώντας το ποτάμι, αλλά δεν ήθελε. Σε δύο μήνες θα έκλεινε τα σαράντα και έδειχνε ήδη γεραμένος, γύρω από τα μελαγχολικά μάτια του είχαν εμφανιστεί ραγισματιές και τα γένεια του είχαν γεμίσει άσπρες τρίχες.

Έστρεψε το πιστόλι στον εαυτό του, όπως είχε αποφασίσει επιστρέφοντας από τα αλβανικά σύνορα. Από τότε, “ήταν φανερό: πήγαινε γυρεύοντας τον θάνατο σαν λύτρωση”. (10)

Ο Άρης ήξερε πάντα το τέλος του.

Μαυροσκούφης

Τις παλιές καλές ημέρες στο βουνό, έκανε καμιά φορά παρέα με τον μόνιμο λοχαγό Κουταλίδη που έπαιζε στο βιολί του κάποια κλασικά κομμάτια που άρεσαν στον αρχηγό. Μια ημέρα ο λοχαγός του είπε με θαυμασμό ότι μοιάζει στον επαναστάτη Πουγκατσέφ, που έφτιαξε δικό του στρατό και κυριάρχησε σε μεγάλο τμήμα της τσαρικής Ρωσίας.

Ο ενήμερος αρχηγός τον ρώτησε με νόημα:

– Θυμάσαι το τέλος του;

– Ναι , απάντησε ο λοχαγός. Κυκλώθηκε από τα τσαρικά στρατεύματα, πιάστηκε αιχμάλωτος και το κεφάλι του έμεινε κρεμασμένο για ημέρες σε κοινή θέα.

– Εμένα όμως δεν θα με πιάσουν ποτέ αιχμάλωτο.

Αμέσως μετά τον μοιραίο πυροβολισμό, οι τέσσερις πέντε άνδρες που είδαν τι έγινε έτρεξαν κοντά στον πεσμένο αρχηγό τους. Ο Τζαβέλας ρίχτηκε πάνω στο άψυχο σώμα του, το αγκάλιασε και τον μοιριολογούσε:

– Τι έκανες! Τι έκανες!

Οι άλλοι κοίταγαν αμίλητοι.

Τότε ο Τζαβέλας, που όλη του η ζωή ήταν ο Άρης, πρότεινε στους υπόλοιπους, αφού ο αρχηγός διάλεξε τον θάνατο, να αυτοκτονήσουν και αυτοί ομαδικά.

Ο Θάνος αντέδρασε:

– Ο Άρης δεν ήταν στα καλά του τελευταία. Υπάρχει ακόμη τρόπος να φύγουμε, όσο κρατάω όπλο κι έχω σφαίρες, εμένα δεν πρόκειται να με πιάσουν.

Ο Τζαβέλας τον έβρισε.

Ο Θάνος με τον Έκτορα έφυγαν προς το ποτάμι και σώθηκαν, όπως και όλοι οι άλλοι, πλην του Ζαγκλάρα που δεν τα κατάφερε, τον παρέσυρε το ρεύμα και πνίγηκε. Ο Γκονέζος απομακρύνθηκε μέσα στα έλατα και ο Λέων έτρεξε πίσω του.

– Που πας, ρε Λέων; του φώναξε ο Τζαβέλας. Δε θέλεις να πεθάνεις σαν άντρας;

Eκείνος δεν απάντησε, σύμφωνα με τον Γκονέζο, “έπαθε ψυχικό κλωνισμό. Σε κάθε κίνηση έπρεπε να τον βοηθάω”. (11)

Μόνο ο Γεροκόζιακας (Βασίλης Αργυρίου) έμεινε σιωπηλά πλάι στον Τζαβέλα και τον νεκρό αρχηγό, αποφασισμένος να τους ακολουθήσει στον θάνατο. Ο Τζαβέλας έσπασε το πιστόλι του, έσκισε όσες φωτογραφίες και χαρτιά είχε πάνω του, τράβηξε την περόνη μιας χειροβοβμβίδας και αγκάλιασε τον Άρη. Πλάι στο σώμα του αρχηγού, ζούφωσε ήσυχα και ο Γεροκόζιακας.

Η έκρηξη της χειροβομβίδας ακούστηκε τρομερή στη χαράδρα. Την άκουσαν οι διώκτες τους και ήταν ακόμη ένας λόγος να μην πλησιάσουν. Έμειναν στις θέσεις τους περιμένοντας το ξημέρωμα.

Διάβημα

Το επόμενο πρωί, στις 16 Ιουνίου, οι διώκτες του Άρη άρχισαν να χτενίζουν τη χαράδρα της Μεσούντας.

Πρώτα ανακάλυψαν τον μόνο νεκρό από τα πυρά τους, τον Θωμά Αρχιμανδρίτη, το προηγούμενο σούρουπο είχε επιχειρήσει απονενοημένη έξοδο πυροβολώντας αλλά τον σκότωσαν αμέσως.

Στο σημείο της τριπλής αυτοκτονίας, έφτασαν πρώτοι οι παρακρατικοί Σταθαίοι και Χασιώτες, αλλά δεν γνώρισαν τους νεκρούς. Είδαν δύο με στολή και έναν με καραγκούνικα ρούχα, μα το μυαλό τους δεν πήγε στον Άρη.

-Πάλι ξέφυγε το σκυλί, λέγανε.

Πήραν να ληστέψουν τα υπάρχοντα των νεκρών, τους έβγαλαν τις μπότες, μάζεψαν τους μαύρους σκούφους και τα όπλα τους, άρπαξαν το ρολόι με την αλυσίδα του Άρη και την ασημένια ταμπακέρα του και ένας ξεκόλλησε με το μαχαίρι μια γέφυρα χρυσά δόντια από το στόμα του αρχηγού.

Σε λίγο φάνηκε να κατεβαίνουν από πάνω και οι παρακρατικοί του Βόιδαρου σέρνοντας μαζί τους τον Δράκο αιχμάλωτο και κακοποιημένο. Ένα κομμάτι από το αυτί του έλειπε. Ούτε εκείνοι γνώρισαν τον αρχηγό, ο Δράκος τους άνοιξε τα μάτια.

– Ο Άρης, είπε, κ ι ο Τζαβέλας. Κι ο γέρος απ΄τον Πρόδρομο.

Βούιξε η χαράδρα από τις ιαχές θριάμβου.

Στα πόδια τους είχαν νεκρό τον τρομερό αρχηγό του ΕΛΑΣ. Έπρεπε να τον δείξουν σε όλους, για να γίνει γνωστό το κατόρθωμά τους. Με διαταγή του Βόιδαρου, ο Δράκος αναγκάστηκε να κόψει τα κεφάλια του Άρη και του Τζαβέλα και τα φορτώθηκε να τα μεταφέρει.

Η έκρηξη της χειροβομβίδας του Τζαβέλα δημιούργησε αρχικά κάποιες αμφιβολίες στους διώκτες του για τα αίτια θανάτου του αρχηγού, μα “η εξέτασις της κεφαλής του Άρη, που έγινε ύστερα από μερικές μέρες στα Τρίκαλα, διαπίστωσε την ύπαρξι θανάσιμου τραύματος από σφαίρα στο δεξιό αυτί”. (12)

Αργότερα ήρθαν και άλλοι να δούνε τους σκοτωμένους και διαμέλισαν με μανία τα νεκρά σώματα. Ο Λέων παρακολουθεί από την κρυψώνα που τρύπωσε με τον Γκονέζο:

“Μείναμε 53 ώρες μέσα εκεί.

Την άλλη μέρα ακούσαμε φωνές κάποια στιγμή. Από μία χαραμάδα έβλεπα. Κάποιος φώναξε ”εδώ έχει αίματα”. Πέρασαν ένα μέτρο δίπλα μας. Μπροστά ήταν ο Δράκος ξυπόλυτος. Αναγνώρισε τα πτώματα του Άρη και του Τζαβέλα.

Το άλλο βράδυ αποφασίσαμε να φύγουμε.

Όταν βγήκαμε είδαμε τα πτώματα του Άρη και του Τζαβέλα. Τους είχαν κόψει τα κεφάλια, τα χέρια και τα πόδια και τους είχαν αφήσει γυμνούς. Τα χέρια του Άρη κομμένα από τους ώμους”. (13)

Τα ίδια αφηγείται και ο Γκονέζος:

“Τον Άρη, αφού τον ξεγύμνωσαν και του πήραν τη στολή του και τον οπλισμό του, του κόψανε το κεφάλι, τα χέρια από τους ώμους και τα πόδια από τα γόνατα και κάτω. Του Τζαβέλα του κόψανε το κεφάλι και το δεξί χέρι”. (14)

Στη Μεσούντα οι παρακρατικοί με τους Εθνοφύλακες πάστωσαν με ρίγανη και αλάτι το δύο κεφάλια για να μη μυρίσουν και τα περιέφεραν στα χωριά συνοδεία οργάνων.

Ο κόσμος βουβάθηκε.

Ένας διάχυτος φόβος είχε σφίξει τις ψυχές των ανθρώπων. Σαν να είνε συμβεί ένα κακό ανεπανόρθωτο, όχι σε κάποιον άλλος αλλά σε αυτούς τους ίδιους. “ήταν μουντή μερα και ο κόσμος δεν ήξερε τι να κάμει. Με το σκοτωμό του Άρη πίστευαν πως κάτι πολύ κακό είχε γίνει για κείνα τα χωριά”. (15)

Τα κεφάλια μετά την κανιβαλική περιφορά στα χωριά μεταφέρθηκαν στα Τρίκαλα και στις 18 Ιουνίου το πρωί τα κρέμασαν σε δημόσια θέα από ένα στύλο της πλατείας.

Ένα βουβό, μουδιασμένο προσκύνημα άρχισε.

Από τα γύρω χωριά κατέβαιναν επιφυλακτικοί εκατοντάδες δήθεν περίεργοι, να δουν τα κεφάλια, αλλά μόλις τα αντίκριζαν, με κόπο έκρυβαν τα δάκρυά τους και βιάζονταν να τραβηχτούν παραπέρα να κλάψουν.

Μερικοί δεν ήθελα να το παραδεχτούν:

– Μπα! Δεν είναι αυτός.

Κάποιοι που τον γνώριζαν καλύτερα είδαν πως λείπουνε τα δόντια από το στόμα του και βρήκαν αφορμή να ελπίζουν:

– Δεν είναι! Δεν είναι!

Ας μην επιχαίρουν οι εχθροί του.

Κανείς δεν δικαιούται να υπερηφανευτεί ότι έπιασε ζωντανό, ότι νίκησε ή ότι σκότωσε τον αρχηγό του ΕΛΑΣ.

Ο Άρης αποχώρησε μόνος του.

Η αυτοκτονία είναι μια πράξη οριστική και τελεσίδικη, που ουδείς δικαιούται να κρίνει, να εξάρει ή να καταδικάσει. Είναι απολύτως προσωπική και μυστηριώδης, και καθώς ποτέ δεν στερείται νοήματος, λέγεται και διάβημα. Ήταν το ύστατο διάβημα του αυτόχειρα προς του Έλληνες.

Τα τρία χρόνια ελευθερίας στα βουνά δεν ήταν όνειρο, αλλά μια υποθήκη για το μέλλον.

Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων,

Διονύσης Χαριτόπουλος

    1. Αλ. Σεβαστάκης , ό.π.

    2. Διεύθυνσις Ιστορίας Στρατού

    3. Ριζοσπάστης, 16.6.1945

    4. Δημ. Παρτσαλίδης, ό.π.

    5. Π. Λαγδάς, Άρης Βελουχιώτης, Κυψέλη

    6. Φ. Γρηγοριάδης, Γερμανοί, Κατοχή, Αντίστασις, Νεόκοσμος

    7. Δ.Δημητρίου (Νικηφόρος), Τα φοβερα ντοκουμέντα: Γοργοπόταμος

    8. Π. Λαγδάς ό.π.

    9. Κ. Τριανταφυλλίδης, ό.π./κ.ά.

    10. Σ. Πατατζής, Ματωμένα Χρόνια

    11. Β. Γκονέζος, , Άρης Βελουχιώτης

    12. Κ Τριανταφυλλίδης, ό.π.

    13. Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 8.1.1982

    14. Β. Γκονέζος, ό.π.

    15. Από Π. Λαγδά, ό.π.

υ.γ.

Aφορμή για την αναδημοσίευση του κειμένου αυτού είναι το γεγονός της συμπλήρωσης 65 χρόνων από τον θάνατο του Άρη Βελουχιώτη. Μπορεί να υπάρχουν πολλά απο τα συμπεράσματα που καταλήγει συχνά ο Χαριτόπουλος στο βιβλίο του Ο Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων, με τα οποία διαφωνώ πολλές φορές σχεδόν ριζικά, αλλά οι ιστορικές πηγές του θεωρώ ότι είναι τεκμηριωμένες. Συχνά γίνεται κριτική γιατί δραματοποιεί τον λόγο και αγιοποιεί τον Άρη. Ο οποιοσδήποτε θέλει να προσπεράσει τα συναισθήματα του συγγραφέα μπορεί να διακρίνει το ιστορικό μέγεθος της προσωπικότητας του Βελουχιώτη. Έζησε σε μια εποχή των άκρων και οι εύκολες κριτικές στα πεπραγμένα του  είναι τουλάχιστον αφελείς, αν όχι αντιδραστικές.

Όσο για την εύκολη καραμέλα της ηρωοποίησης ή αγιοποίησης που συχνά ακούγεται για ιστορικά πρόσωπα θα παραθέσω απλά τη γνώμη του Αλαίν Μπαντιού:

“Γιατί αυτή η ακολουθία των κύριων ονομάτων; Γιατί αυτό το ένδοξο Πάνθεον των ηρώων επαναστατών; (…) Επειδή όλα αυτά τα κύρια ονόματα συμβολίζουν ιστορικά , με τη μορφή ενός ατόμου, μιας αμιγούς ενικότητας του σώματος και του στοχασμού, το τόσο σπάνιο όσο και πολύτιμο δίκτυο των φευγαλέων περιόδων της πολιτικής αλήθειας. Ο λεπτοφυής φορμαλισμός των σωμάτων – αλήθειας είναι εν προκειμένω αναγνώσιμος ως εμπειρική ύπαρξη. Το τυχόν άτομο μπορεί να συναντήσει ένδοξα και εμβληματικά άτομα ως μεσολάβηση της δικής του ατομικότητας, ως απόδειξη ότι μπορεί να παραβιάσει την περατότητά του. Η ανώνυμη δράση εκατομμυρίων αγωνιστών, εξεγερμένων, μαχητών, μη παραστάσιμη καθαυτήν, συναθροίζεται και λογίζεται ως μέσα από το απλό και ισχυρό σύμβολο του κύριου ονόματος.”

Από μεριάς μου δεν έχω εικονίσματα, αλλά πάντα θα σέβομαι τον αξιοπρεπή άνθρωπο, μεσα σε όλο του το μεγαλείο.

Jaquou Utopie

http://wp.me/pPn6Y-1pD

34 thoughts on “ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ

    1. “λαμποκοπουν χρυσα σπαθια
      πεφτουν τουφεκια αναρια
      ο Αρης κανει πολεμο μ ανταρτες παλικαρια…”

  1. «ενας διαχυτος φοβος ειχε σφιξει τις ψυχες των ανθρωπων.Σαν να ειχε συμβει ενα κακο ανεπανορθωτο, οχι σε καποιον αλλον, αλλα σ’αυτους τους ιδιους»

    Ετσι σφιχτηκε και η δικη μου ψυχη διαβαζοντας αυτο το εξαιρετικο κειμενο!

    ΑΝΤΑΡΤΙΚΟΣ ΥΜΝΟΣ

    Ελληνες ακολουθειστε
    των ανταρτων τη φωνη
    τι ωφελειστε να ζειτε
    μες’τη σκλαβια τη στυγνη.

    Παψτε να προσκυνατε
    του φασισμου τη σκλαβια
    Ελληνες επαναστατες
    διωχτε αυτα τα σκυλια.

    Φτανει που ρουφηξαν αιμα
    τιμιο Ελληνων ιδρω
    εχοντας οπλο το ψεμα,
    βια και μισος φριχτο.

    Οποιος θελει να φαει
    τιμιο ψωμι για να ζει
    ας μας ταχτει εις το πλαι
    ν’αγωνιστουμε μαζι.

    Στους καμπους βρονταει το κανονι
    και στα βουνα κεραυνοι
    τ’ανταρτικο κυμα φουσκωνει
    συντριμια ο εχθρος θα γενει.

    Στους καμπους βρονταει το κανονι
    στους καμπους βρονταν κεραυνοι
    τριζουν, γκρεμιζονται θρονοι
    νεα ζωη προχωρει.

    υγ
    Ο Αρης ηταν ενας «μυθος» ελεγε ο πατερας μου.
    Η δυναμη που εξεπεμπε πλανιοταν παντου.
    Αυτος ο «μυθος» εδινε δυναμη και κουραγιο σε ολους τους ανταρτες να συνεχιζουν τον αγωνα τους!

  2. Πολύ καλό και χρήσιμο ιδίως για τα νέα παιδιά που δεν θα διδαχτούν ποτέ μέσα από τα μίζερα και πολιτικά ορθά σχολεία την νεότερη ιστορία της ελληνικής κοινωνίας και που δεν θα έχουν την τύχη να ακούσουν βιωματικές αφηγήσεις από γονείς ή παππούδες που έζησαν αυτές τις μαύρες εποχές.

    Πάντα επίκαιρο για να κατανοούν όλοι γιατί η ελληνική αριστερά δεν κατάφερε μετά τη Βάρκιζα να ανακτήσει την αξιοπιστία της, γιατί η προβατοποίηση του ξύλινου και “αριστερά ορθού” λόγου πνίγει από τότε κάθε ελπίδα για ένα ανθρώπινο συλλογικό κίνημα.
    Γιατί αυτό είναι τελικά η αριστερά, ένα ανθρώπινο συλλογικό κοινωνικό κίνημα, ένα κοινωνικό υποσυνείδητο όλων όσων δεν επιθυμούν να εξουσιάζονται και να εξουσιάζουν, τίποτα λιγότερο τίποτα παραπάνω. Όλα τα υπόλοιπα είναι κοινωνικές και οικονομικές θεωρίες, που από τη φύση τους. μπορεί να είναι επίκαιρες όταν διατυπώνονται και να απαξιώνονται αμέσως μετά, μπορεί να περιέχουν παγκόσμιες και παντοτινές αλήθειες, αλλά πάντα θα προσπαθούν να περιγράψουν και να αναλύσουν μια πραγματικότητα την οποία το ανθρώπινο ένστικτο την κατέχει ακόμη και χωρίς καμία ιδεολογική παρέμβαση.
    Ακόμη και αν δεν γεννιόταν ποτέ ο Μαρξ, ο Λένιν, ο ‘Εγγελς, ο Τρότσκι κλπ η αριστερά με την ευρεία και πραγματική ουσία της θα υπήρχε, όσο θα υπάρχουν εξουσιάζοντες και εξουσιαζόμενοι θα υπάρχει.
    Και άλλο τόσο όσο η αριστερά θα φιλοξενεί νοοτροπίες εξουσιασμού που καλύπτονται πίσω από το φτηνό άλλοθι των θεωρητικών διαφοροποιήσεων μέσω της ανάλυσης των λεπτομερειών και της επιδεικτικής άρνησης συμφωνιών που είναι ενστικτωδώς αναγνωρίσιμες, τόσο θα είναι απλά άλλο ένα εργαλείο στα χέρια της εξουσίας.
    Ναι η αριστερά οφείλει πρώτα απ όλα να αμφισβητεί την εξουσίαστική τάση στο εσωτερικό της, να αναγνωρίσει επιτέλους το κοινωνικό υποσυνείδητο, να αφήσει το ένστικτο και την φαντασία να λειτουργήσει και να ξεράσει τις ψευτοδιαφορές των κάθε λογής “θεωριολάγνων” και “θεματοφυλάκων” των κομματικών γραμμών που στην ουσία πίσω από τις “διαφορές” περιχαρακώνουν τα σύνορα της δικής τους εξουσίας.
    Ας εξεγερθούμε τώρα για όλα αυτά που ξέρουμε ότι μας οδηγούν στον μεσαίωνα και ας στείλουμε στο διάολο όλους αυτούς που θέλουν εξαχνώσουν κάθε πιθανότητα μαζικού αριστερού κινήματος στο όνομα του κάθε κόμματος και τις κάθε θεσούλας τους στο κόμμα.
    Η Βάρκιζα του σήμερα είναι η τεχνητή διάσπαση της προφανής μαζικής τάσης για εξέγερση και αγώνα σε κόμματα και αποκόμματα, ανοργασμικές θεωρητικολογικές φράξιες και περιχαρακώσεις εγωισμών και εξουσιών.

    Όχι άλλη Βάρκιζα.

    1. καλημερα mind the gap, με καλυψες πληρως φιλε μου,
      καλημερα σε ολους

  3. Δυο λόγια για τον καπετάν-Κόζιακα.

    Συμβαίνει να είμαι φίλος του γιού του. Επρόκειτο για έναν πανέμορφο άντρα, φοιτητή της Νομικής, που εγκατέλειψε τις σπουδές του για να γίνει -κι αυτός- θρύλος της Αντίστασης.

    Ας είναι ελαφρύ το χώμα…

  4. Εύγε σου Jaquou Utopie, για το αφιέρωμα στον Άρη μας!
    65 χρόνια μετά και το ΓΙΑΤΙ, παραμένει και στοιχειώνει πιστεύω όλη την σκεπτόμενη ΑΡΙΣΤΕΡΑ😦😦😦

  5. “ραντεβου στα γουναραδικα”

    η, οπως το ελεγε ο ιδιος σαρκαστικα, “καλη ανταμωση στα γουναραδικα”

    αξιζει να σημειωθει οτι η μορφη του ειχε (και εχει ακομα) λαβει τοσο μεγαλες διαστασεις μυθου που καποιοι ντοπιοι που ζουν ακομα -ανταρτες και μη- των περιοχων απ οπου περασε, πιστευουν ακομα οτι ο Αρης ζει και θα ερθει να τους απελευθερωσει…

    (re jakulita einai ena hiphopoeides tragoudi gia ton ari pou to xes balei mia fora sto allo to magazi, mipws mporeis na peis poio einai? giati to psaxnw kai den to briskw gmt😦 )

      1. “κι υστερα κοιταξα ξανα το φανοστατη
        εκεινον στη φωτογραφια της ντροπης
        κι ειπα αντιο καπετανιε επαναστατη
        καλες εφοδους στην κοιλαδα της σιωπης..”

        (avto einai! evxaristw polu jakulita🙂 )

  6. Αυτο το τελος αρχαιας τραγωδιας του ΑΡΗ μας δειχνει οτι η ζωη ,τιμα εκεινους που μπορουν να οραματιζονται και να αγωνιζονται για την ελευθερια χωρις ορια…
    Ειναι ο πατερας μας ,ο αδελφος,ο φιλος…..
    ο Αρης ο δικος μας ανθρωπος….διπλα στους δικους μας αγωνες και σημερα ακομα πιο
    απαραιτητος απο ποτε
    Στη μνημη του Αρη….δεν ξεχναμε

    πολλα μπραβο Jaquou

  7. ο πατερ ανυπομονος για τον Αρη.
    πολυ συγκινητικο…

  8. Λοιπόν εμένα πέρα από την αδιαμφισβήτητη αξία του ως συμβόλου με όλες τις προεκτάσεις θετικές ή αρνητικές που είναι φανερές ακόμα κι απ’τα σχόλια, εγώ δύο πράγματα βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέροντα στην ιστορία του Άρη.

    Πρώτον τη διάσταση μεταξύ ΚΚΕ-ΕΑΜ και εννοώ σε επίπεδο ηγεσίας κυρίως διότι στη βάση η διάσταση είναι προφανής ακόμα και μέσα στο κομμουνιστικό κόμμα. Ενδεικτικά είναι τα δημοσιεύματα του Ριζοσπάστη κατ’ αντιπαράθεση με τη συγκίνηση και τα μεγάλα αφιερώματα στην εαμική Ελεύθερη Ελλάδα, στο Νέο Δρόμο του ΑΚΕ ακόμα και στη σοσιαλιστική Μάχη αν δεν κάνω λάθος. Που προσπαθούν να ελεγχθούν, να μαζευτούν αλλά με πολύ μικρό αποτέλεσμα. Όλο αυτό έχει πολύ ψωμί ιστορικά και συνδέεται και με το δεύτερο που είναι το πώς ο Άρης περνάει από την αγιοποίηση στη δαιμονοποίηση ή στην καλύτερη περίπτωση απαξίωση, για πάνω από 10 χρόνια και μετά πάλι σταδιακά καταρχάς στην αποκατάσταση και στη μεταπολιτευτική λατρεία. Και όπου Άρης=ΕΛΑΣ. ΕΛΑΣ και ΔΣΕ είναι δύο πολύ διαφορετικά πράγματα και το πότε προτάσσεται το καθένα έχει μεγάλη σημασία.

    Τέλος είναι πολύ συγκινητικό το ποίημα της Ρίτας Μπούμη Παππά που έγραψε το 46 για τον Άρη αλλά είναι τεράστιο και δεν μπορώ να το αντιγράψω… αν το βρω στο ιντερνετ θα το βάλω..

    1. Ο ΚΑΠΕΤΑΝΙΟΣ
      Άρης Βελουχιώτης

      Δεν σ’ είδαμε
      στις 13 του Οχτώβρη στην Αθήνα
      δεν σ’ έσφιξαν τα κύματα της λαοθάλασσάς μας.
      Όπως σε πρόσταξαν οι φθονεροί
      στα διάσελα έμεινες
      γεράκι νυχοπόδαρο κρουσταλιασμένο
      για ν’ αγναντεύεις απ’ το Καρπενήσι
      τη λευτεριά μας
      ντυμένη στα γαλάζια και στα κύκκινα.

      Όμως σε ξέραμε:
      το άλογό σου ήταν άσπρο
      η φέρμελή σου βυσινιά –
      βλαχούλα σε νυχτέρι τήνε ξόμπλιασε
      με χορταράκια κι ανεμώνες,
      τα ξέραμε τα διψασμένα μάτια σου
      ξέχειλα λύπη:
      στον κόρφο της πατρίδας τάδαμε
      να ψαχουλεύουνε για γάλα.

      Δεν είδανε τα μάτια μας το μαύρο το σκουφί σου
      πάνω απ’ το δάσος των χεριών μας
      που σε ζητούσαν όρθια και γυμνά
      μέσ’ στις ηλιόλουστες πλατείες.
      Εσύ αμίλητος
      νεράκι έπινες αντί κρασί χαράς
      τριγυρισμένος απ’ τ’ αγόρια
      που αφίσανε τα σπίτια τους
      για ένα κρεβάτι στο χιόνι.

      Σκλάβος της λευτεριάς
      και μιας σκληρής διαταγής της
      απ’ ώρα σ’ ώρα πρόσμενες
      μαντάτο να σου φέρουν οι αετοί
      να ροβολήσεις
      να σμίξομε όπως ταίριαζε σε ίσιο δρόμο
      τη μέρα που δεν κάπνισε το τζάκι μας
      τη μέρα που δεν στρώσαμε τραπέζι για να φάμε
      κι ήτανε κάθε δρόμος χοροστάσι
      κι’ αλώνι φεγγαρόπετρο η Αθήνα.

      Εμείς πιστοί στο ραντεβού της λευτεριάς
      προσμέναμε
      αχτένιστος να μπεις από τις βορεινές τις πόρτες
      προγονικά λαχούρια είχαμε στρώσει
      για να πατήσει τ’ άλογο σου
      στις χούφτες μας να πιει να ξεδιψάσει.

      Εσύ μ’ αυτιά στητά και παραπονεμένος
      ψάρευες τη βουή μας με την απόχη της παλάμης σου
      που έφερνε ο άνεμος στα καραούλια
      πίσω απ’ τις φτέρες σφούγγιζες τα ματοτσίνορά σου.
      Σαν βέργα σπάραξε μια βοσκοπούλα που σε είδε:
      Πέτρα στο δαχτυλίδι μου να τόχα, καπετάνιο,
      το χιλιάκριβο δάκρυ σου –
      κόμπο από μάλαμα
      στα σγουρά κλωνιά των μαλλιών μου!

      Γλυστρούσε ο ήλιος στο τροχισμένο σου σπαθί
      σε πλούμιζε ολόκληρο με πούλιες
      μια μέρα πιο ξανθιά κι’ από το κριθάρι.

      Ξέφρενοι στην Αθήνα εμείς σπάζαμε τα ταμπούρλα
      νηστικοί κι από χαρά χορτάτοι
      ξεσκούφωτος λαός με μέτωπο καθάριο
      ξανακελάδαγαν στα δέντρα τα πουλιά
      κωφάλαλοι ζητωκραύγαζαν
      χώμα, νερό κι’ αέρας το παλάτι μας
      Λευτεριά –
      μια μέρα ολάκερη μαζί σου!

      Δεν άνθισαν λοιπόν τ’ αηδημητριάτικα;
      δεν έγινε όμορφη η ζωή μας, Καπετάνιο;

      Χιονοστιβάδα κύλησε
      στην πόρτα που άνοιξε με τόσο κόπο
      μαύρη φτερούγα ζύγισε τον ίσκιο της
      στην πηγή που καθρέφτισε
      πριν από σε
      την καταιγίδα.
      Δεν πίνει το άτι σου νερό κι’ αποτρεβιέται.

      Γονατιστοί οι αντάρτες του τονε παρακαλούνε:
      – Καπετάνιο, πάμε στα σπίτια μας πια τώρα!
      Κάτω μ’ ολόγυμνο βυζί χοροπηδά η Πατρίδα
      και πλήθη ορκίζονται
      στων φυσεκιών μας το λοξό σταυρό.
      Μισή χαρά γεύονται οι κοπέλες μας
      δίχως εμάς και καρτερούνε
      τον ανεμοστρόβιλό μας
      την άσφαλτο να φουρτουνιάσει!
      Με το λαφάκι μου στην πλάτη
      θα μ’ αφήκεις, Καπετάνιο, να παρελάσω.
      Έτσι θα περιμένει να με ιδεί
      Κείνη που αποχαιρέτισα πριν τρία χρόνια.

      Μη σεκλετίζεσαι, τι κλαίν τα μοσχαράκια.
      Πάρε το μονοπάτι, ροβόλησε προς το λαγγάδι.
      Τι σταματάς τηρώντας το βελούχι;
      Τόσο λοιπόν τ’ αγάπησες το πέτρινο προσκέφαλο
      και τ’ αστροκέντητο σεντόνι; –

      Κι αν είναι, Καπετάνιο, ένα χαρτί
      που σε κρατάει μακριά μας
      τι περιμένεις να το σχίσεις;
      Σπαθί δεν έχεις να το κομματιάσεις
      βαθύ φαράγγι να το ρίξεις;
      Ποιοι είναι τούτοι οι νιόφερτοι με τις εγγλέζικες στολές
      με τα καλοθρεμένα μάγουλα;
      Μοσκοβολάν μυρωδικά και μεις δεν έχομε σαπούνι!
      Για ποια πατρίδα μας μιλάν οι ηγέτες τους;
      Εμείς μια μόνο ξέρομε, μια μόνο αγαπάμε:
      εκείνη την αγέλαστη, τη μαυρομαντηλούσα
      που δε φορεί μεταξωτά, φτιασίδια και βραχιόλια
      μα είναι πουρνάρι, χώμα, πέτρα
      και μια φλογέρα από καλάμι…
      Τρία χρόνια ολάκερα στα δάση της μας κρύβει
      τρία χρόνια μας θρέφει με τη μισή μπουκιά της
      (σίκαλη σε πέτρινο χερόμυλο αλεσμένη
      ψωμί ψημένο στη θράκα της καρδιάς της).
      Μπαλώνει τα σκουτιά μας με λινάρι
      τα πλένει σε τετράψηλα ποτάμια
      τροχίζει τα σπαθιά μας στη γέρικη παλάμη της
      ξυπόλυτη λαφροπατά στης μάνας μας τον ύπνο
      να τη μερώσει από το κλάμα
      βάβω γλυκεία μας νανουρίζει
      με χούφτες ξέχειλες αγάπη
      στα ίδια κλέφτικα λημέρια
      κι όταν, μετά τη μάχη,
      το παραρίξομε στον ύπνο

      με το πουκάμισο μας ματωμένο
      ποιος έχει ακούσει απ’ αυτουνούς
      πως μας μοιρολογάει;

      Μαχαίρι τροχισμένο στα δόντια
      Μαχαίρι τροχισμένο στην καρδιά.
      Εσείς πουλιά της κάτω γης μην κελαδάτε τόσο!
      Συννέφιασε ο Παρνασσός, οσμίστηκε Δεκέμβρη
      αχ κλέφτικο τραγούδι
      μέλι στην ανοιχτή πληγή μας
      «βαστάξτε να βαστάξομε και τούτο το χειμώνα»
      πάλι αμπέχωνο από φύλλα
      πάλι τσιγάρα στριμένα σε χοντρό χαρτί
      πάλι σκοπιές στα καραούλια.
      Ποιος είναι αυτός που σήλωσε τα κάγκελα
      για να μη δώκομε τα χέρια;
      Ποιος άπλωσε τέτοια μεγάλη λίμνη από παράπονο;
      Ποιος χαίρεται την ώρα που στενάζει ο Καπετάνιος;

      Τρία χρόνια που σ’ αγαπάμε
      τρία χρόνια που ορκιζόμαστε στο σκληρό όνομά σου
      τρία χρόνια την ελπίδα μας έχει σημαία
      τρία χρόνια οι λέξεις σου μας ηλεκτρίζουν.
      Και να παραμονεύουν τα λυκόσκυλα του εχτρού
      να οσμίζονται μες στη βροχή τα ρούχα μας
      και να φερμάρουν την περπατησιά μας
      μέσ’ στις παράνομες τις νύχτες.
      Τώρα οι σκύλοι κρύφτηκαν γιατί φοβούνται
      και μεις δεν βρίσκομε κλαρί ν’ απλώσουμε

      το δακρυσμένο μας μαντήλι.
      Και να μη βλέπομε τον τοίχο που χωρίζει
      τ’ αγκάλιασμά μας, Καπετάνιο,
      για να τον ρίξομε μ’ ένα τσεκούρι!

      Όμως –
      πού να βαρέσει η αξίνα μας δίχως πληγή ν’ ανοίξει;

      Ξύδι μας κάναν τη χαρά μας
      χινοπωριάτικη χαρά πώς να βαστάξει;
      Καινούργιο αίμα στίψετε, παιδιά μου, στο ποτήρι
      και σεις αρρεβωνιαστικές
      βάψετε τα φουστάνια μαύρα!
      Και τ’ ακριβά σας δάκρυα
      να μη χαθούνε
      περάστε σε μπρισίμι τις χοντρές τους χάντρες
      να τα κρεμάσομε για μαρτυρία
      στης πατρίδας το πανάρχαιο κόνισμα
      βράσετε στάρι αγουρωπό από τώρα
      και κλαίοντας δροσίστε το
      με της καρδίας σας το σπασμένο ρόδι.

      Και σεις αγόρια αχάιδευτα
      ασκητές της πατρίδας με τ’ άκουρα μαλλιά
      κορνιζωμένοι από γενειάδες
      που σας θολώνει ακόμα μια φορά
      η οργή του δίκιου
      και τρίζετε τα δόντια σας από το πείσμα
      φωτιά και σίδερο

      φωτιά και σίδερο
      η πέτρα απ’ την πέτρα να χωρίσει!

      Όμως –
      πού να βαρέσει η αξίνα μας δίχως πληγή ν’ ανοίξει
      και ποιος τη γη τούτη αγαπά περισσότερο από μας;

      ………………………………………..

      Και ξέσπασε το σύννεφο που ήρθε από τη δύση:
      Νεροποντή από σίδερο κι από γαμψό ατσάλι
      σάλαγος, ουρλιαχτά κι αστροπελέκια
      ρουκετοβόλα άγριου θυμού
      βόμβες από φωτιά και μίσος
      γύπες πελώριοι, αιμοβόροι
      τιμώρησαν την τσίτσιδη και πεινασμένη Αθήνα
      πούχε στραμένα προς εσέ της αγωνίας τα μάτια
      ως τη στιγμή που οι γέφυρες
      μια και κόπηκαν όλες.

      Κι απόμεινες σταυραϊτός
      στης Ρούμελης το σταυροδρόμι
      αγρίμι πικρής περήφανης γενιάς
      όλος παράπονο και πείσμα,
      με τ’ όνομα σου γραμμένο σε τόσο χιόνι.
      Όχι, δεν μας νικήσαν, Καπετάνιο!
      Κι αν λείψαμε δεν μας νικήσαν.
      Καλάμια ήταν και σπάσανε απ’ τον πολύν αγέρα
      καλάμια και τα κάνανε ντουφέκια τα παιδάκια

      λεβέτι εμάς είν η καρδιά χαλκωματένιο
      βράζει ο θυμός της χύνετ’ όξω
      γύφτου θυμός που ζεματάει σαν λάβα!

      Όχι, δεν σε νικήσαν, Καπετάνιο!
      Εσύ τ’ αγρίμια έχεις συντρόφους
      την ερημιά αγαπητικιά
      τη φρόνηση όπλο.
      Ας σούμεινε ένα βόλι μοναχά
      το τελευταίο –
      συ το χαϊδεύεις τρυφερά
      γιατί το μελετάς για την καρδιά σου.

      Σιωπή, παιδιά, βρουχάται ο καπετάνιος:

      Αδέρφια
      πάρτε το θάνατό μου και πιστέψτε με
      τι άλλο περισσότερο να δώσω θα μπορούσα;
      Πάρετε αντίλαλοι κατρακυλήστε την κραυγή μου
      να δώσω το «παρών» μέσα σε τόση δυστυχία
      ένα σταυρό να ζητιανέψω από τα δάση,
      τώρα που είμαι έτοιμος να δρασκελίσω
      μ’ ένα μου πήδημα στην Ιστορία.
      Το μαύρο σκούφο μου ζεστό
      ο άνεμος ας το κληρονομήσει
      τ’ άσπρο μαντήλι μου η μάνα μου που με προσμένει
      προσέξτε
      σε κόμπο τρίδιπλο της έχω κλείσει το φιλί μου…

      Σβάρνισες όλα τα βουνίσια χώματα
      πικρό βοτάνι ζήταγες να σε παρηγορήσει
      τραβούσες για το μνήμα σου αρματωμένος
      δίχως υποταγή, δίχως θυμό
      και μόνος
      παρατημένος από τους συντρόφους
      τριγυρισμένος από κεραυνούς
      που στα βουνά μονομαχούσαν
      σπάζοντας τα σπαθιά τους στις πλαγιές
      και βούλιαζαν βαριά τα σύννεφα μέσ’ στα φαράγγια
      ζητώντας να σε σύρουνε μαζί τους.
      Μονάχα ο γέρο Παρνασσός ,
      χιόνι καινούργιο παντού σούστρωνε
      για να ξαπλώσεις.

      Μονάχα ο ουρανός ήταν ψηλότερά σου,
      και συ με τ’ άστρο σου φαρί κινούσες να τον φτάσεις
      μια ώρα αρχύτερα το σύνορο να δρασκελίσεις,
      για μας τους ποιητές Βελερεφόντης
      μα για το πλήθος βουρκωμένος Ιησούς
      στο δείπνο της Μεγάλης Πέμπτης
      θεονήστικος
      και το ποτήρι σου ξεχειλισμένο από φαρμάκι.
      Μα εκεί που πας
      ένα ποτάμι είν’ από γάλα
      μια βρύση μέλι για την πίκρα
      παχιά λειβάδια λησμονιάς
      στρώματα με υπνοβότανα
      και μαξιλάρια πουπουλένια…

      Κάτω απ’ το λυκοτόμαρο του Καπετάνιου
      σφίγγεται ένα παιδάκι να μην κλάψει
      ψάξτε μέσα στα μάτια του και θα το βρείτε,
      καθώς κυττά τη δράκα που άναψαν
      οι τελευταίοι πιστοί του:
      Φεγγαράκι μου λαμπρό
      φέγγε μου να περπατώ…

      Θα πάω ν’ ανταμώσω τους εχτρούς μας
      με το βιβλίο στα χέρια μου που μ’ έμαθε
      να συλλαβίζω
      με τον περήφανο αετό στις κάλτσες μου
      και με το κυπαρίσι μου
      γεμάτο αγερικές σφυρίχτρες!

      Μητέρα ρουμελιώτισα –
      να το ποτίζεις ζάχαρη και μόσκο…
      Σφούγγισε, σύντροφε, τα δάκρυά σου
      τρυπούνε το μανδύα σου σαν βόλια!
      Πούναι οι άλλοι;
      Σκόρπισαν σαν τα φύλλα απ’ το πλατάνι
      και τ’ άλογό μου καρτερά να το χαϊδέψω.
      Εμπρός, λοιπόν, αφού το θέλουν!
      τη χλόη θα τους δείξω του στήθους μου
      που δεν πατήθηκε από κανένα!

      Γιουρούσι από σίδερο, φωτιά κι ατσάλι
      ασκέρι οι γιούδες
      κοπάδια φονικά ξένα πουλιά

      παγάνες για τη ρωμέικη λεβεντιά
      παγάνες για την αποκοτιά της
      βουή μεγάλη στα πρόθυρα του κάμπου:
      Καπετάνιο,
      δεν επροσκύνησες και θα τιμωρηθείς.

      Το τσοπανόπουλο της Θεσσαλίας τώρα σε γνωρίζει
      βουβό κοιτάζει όπου πατάς και δεν πιστεύει
      στο κουκουνάρι της καρδιάς του
      διπλοσφαλνά το ένδοξο ηλιοβασίλεμά σου
      λυπητερό σαν του Χριστού μέσ’ στον ελιώνα.
      – Έλα στη στρούγκα, καπετάνιο
      θα λύσω τα κορδόνια σου που σε πονούνε
      προβιές θα στρώσω να πλαγιάσεις μαλακά
      έχω να φας ψωμί από σίκαλη
      χλωρό τυρί
      έλα –
      θέλω να μάθει ο κύρης μου στον κάμπο
      πως εκουβέντιασα μαζύ σου.

      ………………………………..

      Τι κουρνιαχτός στα μάτια μας τι χαλασμός στα δέντρα
      τον Καπετάνιο πιάσανε μονάχο σε μια ράχη
      χίλιοι τον πάνε από μπροστά και δυο χιλιάδες πίσω
      κι ο καπετάνιος πρόφταξε τους έφυγε απ’ τα χέρια
      βγάζει μια μπόμπα την πετά χαλιέται μοναχός του
      σπάζει η καρδιά του κόκκινο βάφει τον κόσμο γύρα

      απ’ το κακό τους οι εχτροί του πήραν το κεφάλι
      οι φτονεροί το χάλασαν έμοιαζε τ’ Άη Γιάννη.
      Και κει που το παιδεύανε κι αυτό χαμογελούσε
      αετός αντάρτης χύμηξε τότε και τους το πήρε
      στα νύχια του το ζύγισε και τούδωκε τ’ αψήλου
      βουνό βουνό το πάγαινε μην το μολέψει ο κάμπος
      ως που πετώντας χάθηκε στις γαλανές κορφάδες.

      Ρίτα Μπούμη-Παπά
      Δεκέμβρης 1946

      1. “Όχι, δεν σε νικήσαν, Καπετάνιο!
        Εσύ τ’ αγρίμια έχεις συντρόφους
        την ερημιά αγαπητικιά
        τη φρόνηση όπλο.
        Ας σούμεινε ένα βόλι μοναχά
        το τελευταίο –
        συ το χαϊδεύεις τρυφερά
        γιατί το μελετάς για την καρδιά σου.”

        aaaaaaa, loop…
        rescect…
        pou to brikes avto…

      2. Δεν ξέρω πού πρωτοδημοσιεύτηκε, το έχει ο Μπ. Γραμμένος (επιμ.) στο “Λευτέρης Αποστόλου, Ο Άρης Βελουχιώτης όπως τον γνώρισα, φιλίστωρ/παρασκήνιο, Αθήνα 2003”.

  9. Ριζοσπάστης 19/6 μετά το θάνατο του Άρη και αναφορές για τη στάση του στη Βάρκιζα

    1. Ένα μουνόστυλο στον αρχιδοσπάστη ………..

      Δυστυχώς κάποιοι δυσκοίλιοι γλωσσοξυλοκόποι στην ηγεσία του ΚΚΕ, ακόμη και σήμερα αποκαθιστούν ποιο εύκολα τον Στάλιν από το να δικαιώσουν και να αποκαταστήσουν τον Άρη και να παραδεχτούν την κατάντια της Βάρκιζας.

      Τραγικό να αποκαλούν δηλωσία τον Άρη αυτοί που έκαναν συνολική δήλωση μετάνοιας το 89.

      Τραγικό γιατί η βάση του ΚΚΕ που σήμερα είναι υγιέστατη και έχει δυναμική και τσαγανό καθοδηγήται από μια ηγεσία που θεωρεί την αυτοκριτική ταμπού.

      Θα το ξαναπώ και θα το λέω όσο ζω σαν κολίγας στο φέουδο των “εχόντων και κρατούντων” :

      ΒΑΡΚΙΖΑ ΤΕΛΟΣ

      1. Τόσο το ζήτημα του Άρη Βελουχιώτη όσο και για το ζήτημα της Βάρκιζας έχει παραδεχτεί το ΚΚΕ τα τεράστια λάθη του. Όμως αν τελικά η γραμμή του ΚΚΕ για κάποιο λόγο αποδεικνύονταν σωστή την εποχή εκείνη ο Βελουχιώτης θα στελνόταν στο πυρ το εξώτερο? Εξάλλου ως στέλεχος του ΚΚΕ όφειλε να λειτουργήσει κομματικά.

        Όσο για αποκατάσταση δε ξέρω τι εννοείς ακριβώς. Από επίσημο σώμα? Κάτι τέτοιο δεν έχει γίνει ούτε για τον Ζαχαριάδη.

        Όσο για τη δυναμική και το τσαγανό της βάσης αυτή είναι αποτέλεσμα και των καθοδηγητικών οργάνων. Το ιδεολόγημα άλλο βάση κι άλλο ηγεσία είναι εντελώς αντιδιαλεκτικό τουλάχιστον για εμάς που βρισκόμαστε εντός του Κόμματος. Και πίστεψέ με έχω βρεθεί σε πολλές δυναμικές κινητοποιήσεις με στελεχάρες.

      2. βασικά το ζήτημα της αποκατάστασης δεν είναι μικρό mitsara. Και όχι μόνο για τον Βελουχιώτη που τον αποκύρηξαν ως πράκτορα ή ακόμη και για τον Ζαχαριάδη που τον άφησαν να πεθάνει στην Σιβηρία αν δεν τον οδήγησαν και οι ίδιοι (οι του ΚΚΣΕ εννοώ) σε “αυτοκτονία”.
        Μιλάω και για τα δεκάδες ή και εκατ0ντάδες πρώην στελέχη του ΚΚΕ που σε κάποια στιγμή της ταξικής πάλης καλώς ή κακώς, έκαναν άλλες επιλογές.
        Μιλάω ακόμη και για στελέχη όπως ο Μπελογιάννης ή η Χρύσα, μιλάω για αγωνιστές που διαφώνησαν σε αυτό ή το άλλο θέμα με την ηγεσία (όπως πχ ο Μάρκος που διαφώνησε με τις ανοιχτές μάχες του ΔΣΕ σαν τακτική και περίπου κατηγορήθηκε ώς πράκτορας της CIA )
        μιλάω φυσικά και για τους “δικούς μου”, τους εκατοντάδες τροτσκιστές που όχι μόνο κατηγορήθηκαν για χίλια δυό. Και αρκετοί έπεσαν από τα χέρια αγωνιστών του κόμματος οι οποίοι πίστευαν ότι έτσι προωθείται η θωράκιση της επανάστασης, του σοσιαλισμού ή δεν ξέρω γω τι άλλο.

        Το θέμα της αποκατάστασης δεν σημαίνει υιοθέτηση κατ’ανάγκη της πολιτικής άποψης του αποκαταστηθέντος.
        Καταρχήν σημαίνει άρση της κατηγορίας και αναγνώριση των πολιτικών ευθυνών στην δυσφήμιση ή/και στην εξόντωση τους.

        Ας αποφασίσουμε αν θέλουμε να λύνουμε με αυτόν ή τον άλλο τρόπο τις διαφορές μας εντός του κινήματος.

        Αν νομίζεις ότι υπερβάλλω εγώ κάνεις λάθος. Το κείμενο είναι στα προτεινόμενα κλασσικά του σταλινικού ρεύματος και αφορά την απογείωση της σταλινικής αλλαζονείας κατά την διάρκεια των δικών της Μόσχας.
        Αν το ΚΚΕ έχει αποφασίσει την αποκατάσταση του Στάλιν, φοβάμαι αυτή θα γίνει all the way.
        τις προσεχείς πάντως μέρες θα ανεβάσω ένα ιστορικό θέμα εκτός επικαιρότητας σχετικά με αυτό που συζητάμε εδώ.
        Τέλος σε σχέση με αυτό που ονομάζεις “ιδεολόγημα” (για την διάσταση ηγεσίας και βάσης) είναι πιο πολύπλοκο. Αν το δεις σαν σχηματικό μοντέλο τότε δεν εξηγείς πολλά. Εξίσου όμως αν το αντικρούσεις με σχηματικά επιχειρήματα. Αλλά εδώ η κουβέντα πάει αλλού και δεν την συνεχίζω στο παρόν.

        Βασικά εγώ θα μίλαγα όχι για διαχωρισμό βάσης – ηγεσίας, (παρόλο που το ΚΚΕ έχει αρκετούς πάγιους και λειτουργικούς διαχωρισμούς ανάμεσα στα μέλη του, καθώς έχει εκατοντάδες επαγγελματίες σε διάφορα πόστα, από τον εκλεγμένο βουλευτή του μέχρι τον … μουτζούρη στο τυπογραφείο της Τυποεκδοτικής) αλλά για την ηγεμονία μιας αντίληψης που κυριαρχεί και αναπαραγάγεται εδώ και δεκαετίες.
        Δεν θεωρώ ότι δεν έχει ευθύνες για αυτήν και “η βάση” του ΚΚΕ.
        Και ότι και απορρίπτω και το γεγονός ότι στελάχη και στελεχάρες όντως έχουν βρεθεί στην πρώτη γραμμή αγώνων.

        Αν δεν κάνω λάθος και ο ίδιος ο Βελουχιώτης για τον οποίο μιλάμε ήταν τότε μέλος της ΚΕ.
        Αλλά η άποψη του δεν εισακούστηκε και δεν κυριάρχησε. Αντίθετα πέρασε η γραμμή της Βάρκιζας.

        Είναι εύκολο να προσωποποιήσεις τα λάθη και να τα ρίξει κανείς στον Σιάντο, στον Τζήμα, στον μπήξε και στον δείξε για να αφήσει αλώβητη την πολιτική στρατηγική που οδηγεί σε τέτοια λάθη.
        Αλλά αυτό είναι εγγύηση ότι θα τα επαναλάβεις έστω και με άλλους ανθρώπους.

      3. Φίλτατε μιτσάρα θα σου απαντήσω απλά και χωρίς θεωριτικολογικές προσεγγίσεις : το τσαγανό των μελών του ΠΑΜΕ στην μεγαλειώδη συγκέντρωση έξω από το κυνοβούλιο (ναι με ύψιλον) υπήρχε, όπως επίσης και η φυσική ανθρώπινη αγανάκτηση που κάνει και τον ποιο πειθαρχημένο να φωνάξει “να καεί να καεί το μπουρδέλο η βουλή “. Να σου θυμίσω λοιπόν πως η ηγεσία του κόμματος διέψευσε ότι ακούστηκε αυτό το σύνθημα και από μέλη του ΠΑΜΕ και το χειρότερο φόρτωσε το σύνθημα αυτό σε προβοκάτορες χρυσαυγήτες κλπ.
        Δηλαδή στην ουσία απαγορεύει την ελεύθερη και δίκαιη έκφραση οργής στα μέλη του και επί πλέον χρεώνει τους εκτός κόμματος πολίτες που είναι στα όρια της ανοχής με τη ρετσινιά του προβοκάτορα, του φασίστα κλπ.
        Κακά τα ψέματα όμως φίλε μιτσάρα και εσύ που είσαι μέλος και εγώ που δεν ανήκω σε κόμματα αλλά σίγουρα δεν είμαι ούτε προβοκάτορας ούτε φασίστας το μουρμουρίσαμε το σύνθημα και κάπου μας ένωνε γιατί είναι ενστικτώδες και ανθρώπινο.

        Στο τέλος της μέρας όμως εσύ επισήμως δεν το είπες ποτέ και σου απαγορεύτηκε να το πεις και εγώ έγινα φασίστας.

        Διάβασε αυτό που σου γράφω ανθρώπινα και θα καταλάβεις ότι κάπου υπάρχει ζήτημα και μάλλον καλό είναι το λύσετε επιτέλους σε αυτό το κόμμα.

  10. Θρυλική και τραγική ταυτόχρονα μορφή της ελληνικής αριστεράς. Μορφή εμβληματική με ανάλογο αντίκτυπο στο εσωτερικό όπως ο Τσε Γκεβάρα διεθνώς.

    Πέρσι τέτοια εποχή είχα παραθέσει τον περίφημο “Λόγο της Λαμίας

      1. σ’ ευχαριστώ Τσαλ τα μέγιστα που το ξαναθυμήθηκες (αυτό το παλιό…)🙂

        με την ευκαιρία : διόρθωσε τον πρώτο σου σύνδεσμο – πρέπει να βγάζει στον Λόγο τής Λαμίας αλλά ξαναβγάζει στο δικό μου (😦 )

        για τούς φίλους των “σχολιαστών χ. σ.” : μια απολογία από μένα που, ενώ σάς διαβάζω, γράφω τώρα για πρώτη φορά

        (ας ευχηθώ με την ευκαιρία καλά κουράγια σε όλες και όλους μας)

      2. δεν χρειάζεται καμία απολογία🙂
        καλωσήλθες και μην διστάσεις να γράφεις
        έτσι κι αλλιώς εδώ όλοι λέμε ότι θέλουμε χωρίς καμία αυτοσυγκράτηση🙂

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s